İkamet İzni (Oturma İzni) Nasıl Alınır? Türleri, Şartları, Gerekli Belgeler ve Süreler
İkamet izni (halk arasında oturma izni), Türkiye'de vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da 90 günden fazla kalacak yabancıların almak zorunda olduğu izindir (6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, YUKK m. 19). Kanunda kural, başvurunun yabancının bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılmasıdır (YUKK m. 21/1); Kanunun saydığı hâllerde ve Göç İdaresi'nin belirlediği usulle başvuru Türkiye içinden e-İkamet sistemi üzerinden valiliğe, yani İl Göç İdaresi Müdürlüğüne yapılır (YUKK m. 22; Yönetmelik m. 19/3–4). Başvurular belgeler tam teslim edildikten sonra en geç 90 gün içinde sonuçlandırılır.
Bu yazı Türk hukukunda ikamet izninin ne olduğunu, kimlerin almak zorunda olduğunu, altı ikamet izni türünü, her türün şartlarını, başvuru adımlarını, gerekli belgeleri, iznin kaç yıllık verildiğini, uzatma ve yurt dışında kalma kurallarını ve ret hâlinde izlenecek yolu tek metinde anlatır. Kısa bir özet ve kalış amacınıza göre izin türünü gösteren seçici için sitemizdeki İkamet İzni Rehberi sayfasına, uzatma ve 120 gün hesapları için İkamet Süre Hesaplayıcıya bakabilirsiniz.
İKAMET İZNİ NEDİR VE KİMLER ALMAK ZORUNDADIR?
İkamet izni, Türkiye'de kalmak üzere verilen izin belgesidir (YUKK m. 3/1-j). Vize veya vize muafiyetiyle Türkiye'de kalış süresi her 180 günde 90 günü geçemez (YUKK m. 11/1); bu süreyi aşarak kalmak isteyen yabancının ikamet izni alması zorunludur (YUKK m. 19/1).
Bazı yabancılar ikamet izninden muaftır. 90 güne kadar vizeyle veya vizeden muaf olarak gelenler, vize veya muafiyet süresi boyunca ikamet izni almak zorunda değildir. Türkiye'de görevli diplomasi ve konsolosluk memurları ile Dışişleri Bakanlığınca bildirilen aileleri, uluslararası kuruluşların Türkiye'deki temsilciliklerinde çalışan ve statüsü anlaşmalarla belirlenmiş olanlar, anlaşmalarla muaf tutulanlar, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri, 5901 sayılı Kanun m. 28 kapsamındakiler ve uluslararası koruma başvuru veya statü sahibi kimlik belgesi bulunanlar (YUKK m. 76 ve 83/1) da muaftır (YUKK m. 20/1). Geçerli çalışma izni ile çalışma izni muafiyet teyit belgesi ikamet izni yerine geçer; çalışma izni olan yabancının ayrıca ikamet izni alması gerekmez (YUKK m. 27/1).
Yurt dışındaki konsolosluktan alınan ikamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmazsa geçerliliğini kaybeder (YUKK m. 19/1; Yönetmelik m. 19/5).
İKAMET İZNİ TÜRLERİ NELERDİR?
Türk hukukunda altı ikamet izni türü vardır (YUKK m. 30). Hangi izne başvurulacağı Türkiye'de kalış amacına göre belirlenir; ikamet izni kalış amacına bağlı ve her yabancı için ayrı düzenlenir (YUKK m. 23/1).
Kısa dönem ikamet izni: Turizm, taşınmaz sahipliği, iş kurma, tedavi, Türkçe kursu gibi kanunda sayılan gerekçelerle verilir.
Aile ikamet izni: Türk vatandaşının, ikamet izni olan yabancının veya mülteci ya da ikincil koruma statüsü sahibinin yabancı eşine ve çocuklarına verilir.
Öğrenci ikamet izni: Türkiye'de yükseköğrenim görecek yabancılara verilir.
Uzun dönem ikamet izni: Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış yabancılara verilen süresiz izindir.
İnsani ikamet izni: Çocuğun yüksek yararı veya sınır dışı edilemeyen yabancılar gibi istisnai durumlarda verilir.
İnsan ticareti mağduru ikamet izni: İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe bulunan yabancılara verilir.
KISA DÖNEM İKAMET İZNİ NEDİR, KİMLER ALABİLİR?
Kısa dönem ikamet izni, yalnızca YUKK m. 31/1'de sayılan gerekçelerden birine dayanılarak alınabilen ikamet izni türüdür. Kanunda sayılan gerekçeler şunlardır: bilimsel araştırma, Türkiye'de taşınmaz sahipliği, ticari bağlantı veya iş kurma, hizmet içi eğitim programı, anlaşmalar veya öğrenci değişim programları kapsamında eğitim, turizm, tedavi, adli veya idari makamların talebi, aile ikamet izninden geçiş, Türkçe öğrenme kursu, kamu kurumları aracılığıyla eğitim, araştırma, staj ve kurs, Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlamış olmak, Cumhurbaşkanınca belirlenen kapsam ve tutarda yatırım ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlığı.
Kısa dönem ikamet izni kural olarak her defasında en fazla iki yıllık sürelerle verilebilir (YUKK m. 31/2); Uygulama Yönetmeliği m. 28/1 ise her defasında en fazla birer yıllık süreden söz eder. Bazı gerekçeler için özel sınırlar vardır: Türkçe kursu gerekçesiyle izin en fazla iki defa verilir; Türkiye'de yükseköğrenimini tamamlayanlara mezuniyetten itibaren altı ay içinde başvurmaları hâlinde bir defaya mahsus en fazla bir yıllık izin verilir; yatırım ve KKTC vatandaşlığı gerekçesiyle verilen izinler ise beşer yıla kadar olabilir (YUKK m. 31/3–5).
Kısa dönem izin için beş şart aranır: kanundaki gerekçelerden birini ileri sürüp buna ilişkin belgeleri sunmak, YUKK m. 7 uyarınca Türkiye'ye girişine izin verilmeyecek yabancılardan olmamak, genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmak, istenirse adli sicil belgesi sunmak ve Türkiye'deki adres bilgisini vermek (YUKK m. 32/1). Bunlara ek olarak Uygulama Yönetmeliği, talep edilen süreyi kapsayan sağlık sigortası ve yeterli maddi imkân arar (Yönetmelik m. 22/6, 22/13).
Turizm amaçlı ikamet izni YUKK m. 31/1-e'ye dayanır; bu gerekçede de talep edilen süreyi kapsayan sağlık sigortası ve maddi imkân aranır. Taşınmaz gerekçesinde ise taşınmazın konut olması ve bu amaçla kullanılması gerekir; taşınmazın niteliği ve değeri İçişleri Bakanlığınca belirlenir (YUKK m. 31/6; Yönetmelik m. 28/3). Göç İdaresi'nin e-İkamet belge listesine göre konutun edinim tarihindeki değeri en az 200.000 ABD Doları karşılığı Türk lirası olmalıdır. Bu tutar, ev alarak Türk vatandaşlığı kazanmak için aranan 400.000 ABD Doları ve tapuya üç yıl satılmayacağı şerhi verilmesi şartıyla karıştırılmamalıdır; ikisi farklı düzenlemelerdir. Ev alarak oturma izni konusunu ayrı bir yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
Kısa dönem izin; şartlardan biri sağlanmazsa veya ortadan kalkarsa, izin veriliş amacı dışında kullanılırsa ya da yabancı hakkında geçerli bir sınır dışı etme veya giriş yasağı kararı varsa verilmez, verilmişse iptal edilir ve uzatılmaz (YUKK m. 33/1).
AİLE İKAMET İZNİ NASIL ALINIR?
Aile ikamet izni, Türk vatandaşının, 5901 sayılı Kanun m. 28 kapsamındakilerin, ikamet iznine sahip yabancının veya mülteci ve ikincil koruma statüsü sahibinin yabancı eşine, kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ve bağımlı yabancı çocuğuna verilen izindir (YUKK m. 34/1). Bu kişiye kanunda "destekleyici" denir; destekleyici, aile birliği amacıyla gelen yabancının masraflarını üstlenen ve başvuruya dayanak gösterilen kişidir (YUKK m. 3/1-f).
Aile ikamet izni her defasında en fazla üç yıl için verilir ve hiçbir şekilde destekleyicinin ikamet izni süresini aşamaz (YUKK m. 34/1). Birden fazla eşle evlilikte izin eşlerden yalnızca birine verilir; çocukların izninde Türkiye dışında ortak velayeti bulunan diğer ebeveynin muvafakati aranır (YUKK m. 34/2–3). Aile ikamet izni, 18 yaşına kadar ayrıca öğrenci izni almadan ilk ve ortaöğretim kurumlarında eğitim hakkı sağlar (YUKK m. 34/4).
Destekleyicide aranan şartlar şunlardır (YUKK m. 35/1):
Toplam geliri asgari ücretten az olmamak üzere, ailedeki her fert için asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelire sahip olmak.
Ailenin nüfusuna uygun barınma şartlarına ve tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortasına sahip olmak.
Başvuru tarihinden önceki beş yıl içinde aile düzenine karşı suçlardan hüküm giymediğini adli sicil kaydıyla belgelemek.
Türkiye'de en az bir yıldır ikamet izniyle kalıyor olmak ve adres kayıt sisteminde kaydı bulunmak.
Bir yıllık ikamet şartı; bilimsel araştırma amaçlı ikamet izni veya çalışma izni bulunanlar, 5901 sayılı Kanun m. 28 kapsamındakiler ve Türk vatandaşlarıyla evli yabancılar bakımından uygulanmaz (YUKK m. 35/2). Başvuran yabancının ise destekleyiciyle birlikte yaşadığını veya yaşama niyeti taşıdığını ortaya koyması, evliliği izin almak amacıyla yapmamış olması ve eşlerin her birinin 18 yaşını doldurmuş olması gerekir (YUKK m. 35/3). Evliliğin sırf ikamet izni için yapıldığı yönünde makul şüphe varsa valilik araştırma yapar; anlaşmalı evlilik tespit edilirse izin verilmez veya iptal edilir (YUKK m. 37).
Aile izninden kısa dönem izne geçiş üç durumda mümkündür: en az üç yıl aile izniyle kalıp 18 yaşını dolduran çocuk talep ederse; Türk vatandaşıyla evli yabancı en az üç yıl aile izniyle kaldıktan sonra boşanırsa (aile içi şiddet mahkeme kararıyla sabitse üç yıl aranmaz); destekleyici ölürse, süre şartı aranmadan (YUKK m. 34/5–7).
ÖĞRENCİ İKAMET İZNİ KİMLERE VERİLİR?
Öğrenci ikamet izni, Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans veya doktora öğrenimi görecek yabancılara verilir (YUKK m. 38/1). Bakımı ve masrafları bir gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve ortaöğretim öğrencilerine de, velilerinin veya yasal temsilcilerinin muvafakatiyle birer yıllık sürelerle öğrenci izni verilebilir (YUKK m. 38/2). Öğrenim süresi bir yıldan kısaysa izin süresi öğrenim süresini aşamaz (YUKK m. 38/4).
Öğrenci ikamet izni, öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınlarına ikamet izni alma konusunda hiçbir hak sağlamaz (YUKK m. 38/3). Örgün öğrenim gören öğrenciler çalışma izni alarak çalışabilir; ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ilk yıldan sonra başlar (YUKK m. 41/1). Uzun dönem ikamet izni için gereken sekiz yıllık sürenin hesabında öğrenci izinlerinin yalnızca yarısı sayılır (YUKK m. 28/2).
UZUN DÖNEM (SÜRESİZ) İKAMET İZNİ ŞARTLARI NELERDİR?
Uzun dönem ikamet izni, Türkiye'de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış veya Bakanlığın belirlediği şartlara uyan yabancılara Bakanlık onayıyla valiliklerce verilen süresiz izindir (YUKK m. 42/1). Mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, insani ikamet izni sahipleri ve geçici koruma sağlananlar uzun dönem izne geçemez (YUKK m. 42/2).
Uzun dönem izne geçişte şu şartlar aranır: kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalmış olmak, son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olmak, kendisinin ve varsa ailesinin geçimini sağlayacak yeterli ve düzenli gelire sahip olmak, geçerli sağlık sigortasına sahip olmak ve kamu düzeni veya güvenliği açısından tehdit oluşturmamak (YUKK m. 43/1).
Uzun dönem izin sahibi yabancı; askerlik, seçme ve seçilme, kamu görevine girme ve muaf olarak araç ithal etme dışında, sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı kalmak üzere Türk vatandaşlarına tanınan haklardan yararlanır (YUKK m. 44/1). Sağlık, eğitim ve ülkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla Türkiye dışında kalmak uzun dönem iznin iptal sebebidir (YUKK m. 45/1-b).
Kesintisiz sürenin hesabında, zorunlu kamu hizmeti, eğitim ve sağlık nedenleri hariç bir yılda toplam altı ayı geçen veya son beş yıl içinde toplam bir yılı aşan yurt dışı kalışlar ikamette kesinti sayılır; kesinti olursa önceki izin süreleri hesaba katılmaz (YUKK m. 28/1).
İNSANİ VE İNSAN TİCARETİ MAĞDURU İKAMET İZNİ
İnsani ikamet izni, diğer ikamet izinlerinin şartları aranmadan, Bakanlıkça belirlenen sürelerle sınırlı olarak ve Göç İdaresi'nin onayıyla valiliklerce verilen ve uzatılabilen izindir (YUKK m. 46/1). Çocuğun yüksek yararının söz konusu olduğu durumlar, sınır dışı etme kararına rağmen çıkışı yaptırılamayan yabancılar, sınır dışı etme veya uluslararası koruma işlemlerine karşı yargı yoluna başvuranlar ve olağanüstü durumlar bu kapsamdadır. İnsani izin alan yabancı, iznin veriliş tarihinden itibaren en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmalıdır (YUKK m. 46/2).
İnsan ticareti mağduru ikamet izni, mağdur olduğu veya olabileceği yönünde kuvvetli şüphe duyulan yabancılara, yaşadıklarının etkisinden kurtulabilmeleri ve yetkililerle iş birliği yapıp yapmayacaklarına karar verebilmeleri amacıyla otuz gün süreyle verilir (YUKK m. 48/1). Bu izin altışar aylık sürelerle uzatılabilir; toplam süre üç yılı geçemez (YUKK m. 49/1).
İKAMET İZNİ NASIL ALINIR? BAŞVURU ADIMLARI
İkamet izni başvurusu, Türkiye içinden yapılabilen hâllerde valiliğe, diğer hâllerde yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluğa yapılır; başvurular elektronik ortamda da alınabilir (Yönetmelik m. 19/3–4). Kanun, Türkiye içinden başvurulabilecek hâlleri ayrıca sayar; uzun dönem, öğrenci, insani ve insan ticareti mağduru izinleri ile gerekçesi değişen yabancıların yeni izin başvuruları bunlar arasındadır (YUKK m. 22).
Kalış amacınıza uygun izin türünü belirleyin. Yanlış gerekçeyle yapılan başvuru, şartları karşılanmadığı için reddedilebilir.
Türkiye içinden başvurularda e-İkamet sistemi üzerinden başvuru formunu doldurun. Başvurunun yabancı tarafından bizzat yapılması esastır; yasal temsilci veya vekâletnameli avukat aracılığıyla da başvurulabilir (Yönetmelik m. 21/4).
Belgeleri hazırlayıp İl Göç İdaresi Müdürlüğüne teslim edin. İstenecek belgeler Göç İdaresi (mevzuattaki adıyla Genel Müdürlük, bugün Göç İdaresi Başkanlığı) tarafından belirlenip internet sitesinde yayımlanır (Yönetmelik m. 21/1).
Başvurusunu tamamlayan yabancıya ikamet izni müracaat belgesi verilir. Bu belge harca tabi değildir ve başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye'de kalma hakkı sağlar (Yönetmelik m. 21/8–9).
Eksik belge bildirilirse 30 gün içinde tamamlayın; tamamlanmazsa başvuru işlemden kaldırılır. Başvuru, belgeler tam teslim edildikten sonra en geç 90 gün içinde sonuçlandırılır (Yönetmelik m. 22/1–2; YUKK m. 21/5).
İzin belgesini teslim aldıktan sonra en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kaydınızı yaptırın (Yönetmelik m. 22/12).
Türkiye içinden yapılan başvurular, yasal kalış süresi bitmeden yapılmalıdır. İkamet izni süresini, vize süresini veya vize muafiyetini 10 güne kadar aşmış olanların başvuruları da alınır (Yönetmelik m. 21/2); bu sürenin aşılması ise başvurunun alınmaması ve sınır dışı etme riski doğurabilir.
İKAMET İZNİ İÇİN GEREKLİ BELGELER NELERDİR?
İkamet izni için istenen belgeler izin türüne göre değişir; Göç İdaresi'nin e-İkamet sitesindeki kısa dönem ikamet izni listesinde yer alan başlıca belgeler şunlardır:
Doldurulmuş ve imzalanmış başvuru formu.
Pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin kimlik bilgileri ve fotoğrafın bulunduğu sayfa ile ilgili sayfalarının fotokopisi. Pasaport, talep edilen ikamet izni süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli olmalıdır (YUKK m. 21/2).
İki adet biyometrik fotoğraf.
İkamet izni harcı ve belge (kart) bedelinin ödendiğini gösteren makbuz.
Talep edilen ikamet süresini kapsayan geçerli sağlık sigortası (Yönetmelik m. 22/13).
Kalınacak sürede yeterli ve düzenli maddi imkâna sahip olunduğuna dair belge veya beyan (Yönetmelik m. 22/6).
Adres belgesi: kiracılar için kiraya verenin bilgilerini içeren kira sözleşmesinin noter onaylı örneği, bir başkasının yanında kalanlar için o kişinin noter onaylı taahhüdü, kendi evinde oturanlar için tapu ile birlikte numarataj belgesi.
Uzatma ve izin türü değiştirme başvurularında Ulusal Elektronik Tebligat Sistemi (UETS) adresi; 18 yaşından küçükler için UETS belgesi aranmaz.
Yurt dışından alınan belgeler apostil şerhli veya yetkili Türk makamlarınca onaylı olmalı ve noter onaylı Türkçe tercümesiyle sunulmalıdır. Aile, öğrenci ve uzun dönem izinlerinde bu belgelere ek olarak türe özgü belgeler istenir; başvurudan önce e-İkamet'teki güncel resmî listeyi kontrol etmek gerekir.
Sağlık sigortası şartında iki ayrıntıya dikkat edilmelidir. Türkiye içinden yapılan başvurularda yabancı şirketlerin poliçeleri ancak Türkiye'de akdettirilmişse kabul edilir; genel sağlık sigortası kapsamında olanların sigortası geçerli sayılır (Yönetmelik m. 22/13). Genel sağlık sigortası kapsamında olmayanlardan bir yıl ve üzeri izin taleplerinde, yıl sonunda yenilenmek kaydıyla bir yıllık özel sağlık sigortası aranır (Yönetmelik m. 22/14).
Maddi imkân için mevzuatta sabit bir banka bakiyesi yoktur. Aile ve uzun dönem izinleri dışındaki başvurularda yabancının beyanı esastır; beyan ikna edici bulunmazsa net asgari ücret kadar aylık gideri karşılayacak güç ve toplam gelir asgari ücretten az olmamak üzere aile üyesi başına asgari ücretin üçte biri aranır; maddi imkân yalnızca üçüncü kişilerin taahhüdüne dayandırılamaz (Yönetmelik m. 22/6).
İKAMET İZNİ KAÇ YILLIK VERİLİR VE NE KADAR SÜREDE ÇIKAR?
İkamet izninin süresi türüne göre değişir ve izin, pasaportun geçerlilik süresinden 60 gün kısa olacak şekilde düzenlenir (YUKK m. 23/1). Başvurular belgeler tam teslim edildikten sonra en geç 90 gün içinde sonuçlandırılır; süre uzarsa yabancıya bilgi verilir (Yönetmelik m. 22/2).
| İzin türü | Azami süre | Dayanak |
|---|---|---|
| Kısa dönem | Her defasında en fazla 2 yıl (Yönetmelik: 1 yıl); yatırım ve KKTC için 5 yıl | YUKK m. 31 |
| Aile | Her defasında en fazla 3 yıl; destekleyicinin izin süresini aşamaz | YUKK m. 34 |
| Öğrenci | Öğrenim süresine bağlı; ilk ve ortaöğretimde birer yıl | YUKK m. 38 |
| Uzun dönem | Süresiz | YUKK m. 42 |
| İnsani | Bakanlıkça belirlenen sürelerle | YUKK m. 46 |
| İnsan ticareti mağduru | 30 gün; 6'şar ay uzatma, toplam en fazla 3 yıl | YUKK m. 48, 49 |
İKAMET İZNİ NASIL UZATILIR VE İZİN TÜRÜ NASIL DEĞİŞTİRİLİR?
İkamet izni uzatma başvurusu, iznin dolmasına 60 gün kalmasından itibaren ve her durumda süre dolmadan valiliğe yapılır (YUKK m. 24/2). Başvuran yabancıya harca tabi olmayan bir belge verilir ve izin süresi dolmuş olsa bile karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de kalınabilir; uzatılan izin önceki iznin bitim tarihinden itibaren başlar (YUKK m. 24/2–3).
İznin verilmesine esas gerekçe sona ererse, örneğin öğrenim biterse veya taşınmaz satılırsa, Türkiye'de kalmaya devam edecek yabancı gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren 10 gün içinde yeni amaca uygun izin için valiliğe başvurmalıdır; mevcut izin gerekçenin ortadan kalktığı tarih itibarıyla sona erdirilir (Yönetmelik m. 26/1–2).
İKAMET İZNİYLE YURT DIŞINDA NE KADAR KALINABİLİR?
Kısa dönem ikamet izni sahibinin, zorunlu kamu hizmeti, görev, eğitim veya sağlık nedenleri dışında son bir yıl içinde toplam 120 günden fazla yurt dışında kalması ret, iptal veya uzatmama sebebidir (Yönetmelik m. 29/1-c). Aile ikamet izninde aynı istisnalar dışında son bir yılda toplam 180 günü aşan yurt dışı kalış ret, iptal veya uzatmama sebebidir (Yönetmelik m. 33/1-d); uzun dönem izin ise kesintisiz bir yıldan fazla yurt dışında kalınırsa iptal edilir (YUKK m. 45/1-b). Bu sebeplerle izni iptal edilen yabancıdan yeniden başvurusunda yeni bir gerekçe istenmez (Yönetmelik m. 21/11).
Başvuru sonuçlanmadan yurt dışına çıkmak da mümkündür. İkamet harçlarını ödediğini kanıtlayan ve talep ettiği izin süresi içinde bulunan yabancı, başvuru belgeleriyle birden fazla çıkış yapabilir; her defasında 15 gün içinde dönerse girişte vize şartı aranmaz, 15 günü aşarsa vize genel hükümleri uygulanır; 180 günde 90 gün kalma kuralı saklıdır (Yönetmelik m. 21/9-d).
ÖRNEK: ALANYA'DA TURİZM AMAÇLI İKAMET İZNİ
(Bu örnek kurgusaldır.)
Alanya'da bir daire kiralayan yabancı, vize muafiyetiyle Türkiye'ye girmiş ve bir yıl kalmak istemektedir. Kalış amacı turizm olduğundan kısa dönem ikamet izninin turizm gerekçesine (YUKK m. 31/1-e) dayanır ve e-İkamet üzerinden ilk başvuru formunu, muafiyet süresi dolmadan doldurur.
Başvuru dosyasına pasaport fotokopisi, iki biyometrik fotoğraf, harç ve kart bedeli makbuzu, bir yıllık süreyi kapsayan ve Türkiye'de akdedilmiş sağlık sigortası, maddi imkân beyanı ve noter onaylı kira sözleşmesi konur. Pasaportu, talep ettiği bir yıllık süreden en az 60 gün daha uzun geçerlidir. Başvurusunu tamamlayınca aldığı müracaat belgesiyle karar çıkıncaya kadar Türkiye'de kalabilir.
İzin onaylanıp kart teslim edildikten sonra 20 iş günü içinde adres kaydını yaptırır. Bir yıl sonra kalmaya devam etmek isterse, iznin bitimine 60 gün kala uzatma başvurusunu yapar ve son bir yılda toplam 120 günden fazla yurt dışında kalmamaya dikkat eder.
İKAMET İZNİ REDDEDİLİRSE NE YAPILIR?
İkamet izni başvurusu reddedilen veya izni uzatılmayan yabancıya Türkiye'de yalnızca 10 güne kadar kalma imkânı veren belge verilir (Yönetmelik m. 22/11). Ret kararına karşı tebliği izleyen günden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir (İYUK m. 7); ret kararıyla birlikte sınır dışı etme kararı da verilmişse bu karara karşı ayrıca 7 gün içinde dava açılmalıdır (YUKK m. 53/3). Başvurusu reddedilen veya izni iptal edilen yabancı altı ay içinde yeniden başvurursa kendisinden yeni bir talep gerekçesi istenir (Yönetmelik m. 21/10).
Ret sebepleri, itiraz ile dava arasındaki seçim ve Antalya'da yetkili mahkeme konusunu ikamet izni reddi hakkındaki ayrı yazımızda ayrıntılı olarak ele aldık.
ANTALYA'DA İKAMET İZNİ BAŞVURUSU NEREYE YAPILIR?
Türkiye içinden yapılan ikamet izni başvuruları valiliklere yapılır (Yönetmelik m. 19/3). Antalya'da yaşayan yabancıların başvuruları Antalya Valiliği (İl Göç İdaresi Müdürlüğü ve bağlı birimleri) tarafından yürütülür; Alanya, Manavgat ve Kemer gibi ilçeler de Antalya Valiliğinin görev alanındadır. Ret kararlarına karşı dava, kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açıldığından (İYUK m. 32), Antalya idare mahkemelerinde görülür.
SONUÇ
Türkiye'de ikamet izni almanın ilk adımı, kalış amacına uygun izin türünü doğru belirlemektir; şartlar, belgeler ve süreler türe göre değişir. Pasaportun talep edilen süreden 60 gün uzun geçerli olması, sağlık sigortasının izin süresinin tamamını kapsaması, izin alındıktan sonra 20 iş günü içinde adres kaydı ve uzatmanın bitişe 60 gün kala yapılması dikkat edilmesi gereken başlıca noktalardır. Somut durumunuza ilişkin değerlendirme almak için ekibimizle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
KAYNAKÇA
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 3, 11, 19–49 ve 53.
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik (RG 17.03.2016, 29656) m. 19, 21, 22, 26, 28, 29 ve 33.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 ve 32.
Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 20/1-b.
Göç İdaresi Başkanlığı, e-İkamet kısa dönem ikamet izni başvurusunda istenen belgeler listesi.
Sık Sorulan Sorular
01Oturma izni olmadan Türkiye'de ne kadar kalınabilir?
Vize veya vize muafiyetiyle kalış her 180 günde en fazla 90 gündür (YUKK m. 11/1). Bu süreyi aşarak kalacak yabancının ikamet izni alması zorunludur (YUKK m. 19/1).
02Oturma izni için pasaportun süresi ne kadar olmalı?
Pasaport, talep edilen ikamet izni süresinden en az 60 gün daha uzun geçerli olmalıdır (YUKK m. 21/2). İkamet izni de pasaportun geçerlilik süresinden 60 gün kısa düzenlenir (YUKK m. 23/1).
03İkamet izni müracaat belgesi nedir?
Başvurusunu tamamlayan yabancıya verilen, harca tabi olmayan belgedir. Başvuru sonuçlanıncaya kadar Türkiye'de kalma hakkı sağlar (Yönetmelik m. 21/8–9).
04Başvuru sonuçlanmadan yurt dışına çıkılabilir mi?
Evet. İkamet harçlarını ödediğini kanıtlayan ve talep ettiği izin süresi içinde bulunan yabancı, başvuru belgeleriyle çıkış yapabilir; 15 gün içinde dönerse girişte vize şartı aranmaz. 15 günü aşarsa vize genel hükümleri uygulanır; 180 günde 90 gün kuralı saklıdır (Yönetmelik m. 21/9-d).
05Vize süresi geçtikten sonra ikamet izni başvurusu yapılabilir mi?
Başvurular yasal kalış süresi bitmeden yapılmalıdır. Vize süresini, vize muafiyetini veya ikamet izni süresini 10 güne kadar aşmış olanların başvuruları da alınır (Yönetmelik m. 21/2).
06Oturma izni için bankada ne kadar para olmalı?
Mevzuatta sabit bir banka bakiyesi öngörülmez; aile ve uzun dönem izinleri dışındaki başvurularda yabancının maddi imkân beyanı esastır. Beyan ikna edici bulunmazsa net asgari ücret kadar aylık gideri karşılayacak güç ve toplam gelir asgari ücretten az olmamak üzere aile üyesi başına asgari ücretin üçte biri aranır (Yönetmelik m. 22/6).
07Yabancı sağlık sigortası kabul edilir mi?
Türkiye içinden yapılan başvurularda yabancı şirketlerin poliçeleri, Türkiye'de akdettirilmeleri kaydıyla kabul edilir. Sigorta, talep edilen ikamet süresinin tamamını kapsamalıdır (Yönetmelik m. 22/13); genel sağlık sigortası kapsamında olmayanlardan bir yıl ve üzeri taleplerde yıl sonunda yenilenmek kaydıyla bir yıllık özel sağlık sigortası aranır (Yönetmelik m. 22/14).
08İkamet izni başvurusunu avukat yapabilir mi?
Evet. Başvurunun yabancı tarafından bizzat yapılması esastır; ancak yasal temsilci veya vekâletnameye sahip avukat aracılığıyla da yapılabilir (Yönetmelik m. 21/4).
09Uzatma başvurusu yaptım, iznim bitti; Türkiye'de kalabilir miyim?
Evet. Süresi içinde uzatma başvurusu yapan yabancıya harca tabi olmayan bir belge verilir ve izin süresi dolmuş olsa bile karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye'de kalınabilir (YUKK m. 24/2).
10İkamet izni aldıktan sonra adres kaydı ne zaman yapılır?
İzni ülke içinden alan yabancı, izin belgesinin kendisine teslim edildiği tarihten itibaren en geç 20 iş günü içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmalıdır; konsolosluktan alanlar için süre Türkiye'ye giriş tarihinden başlar (Yönetmelik m. 22/12).
11Çalışma izni olan yabancı ayrıca ikamet izni almalı mı?
Hayır. Geçerli çalışma izni ve çalışma izni muafiyet teyit belgesi ikamet izni yerine geçer (YUKK m. 27/1).
12Ev alan yabancı Türk vatandaşı olur mu?
Ev almak tek başına vatandaşlık sağlamaz; konutun edinim tarihindeki değeri en az 200.000 ABD Doları ise, diğer şartlar da sağlanırsa kısa dönem ikamet iznine başvurulabilir (YUKK m. 31/1-b, 31/6; e-İkamet belge listesi). İstisnai vatandaşlık için en az 400.000 ABD Doları değerinde taşınmazın tapuya üç yıl satılmayacağı şerhiyle alınması gerekir (Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m. 20/1-b).
